به گزارش خبرگزاری رسمی حوزه تفسیر تسنیم با روششناسی دقیق و عمق فلسفی، نظامی فکری منسجم برای جهانیان است. برای
جهانیسازی آن، راهبردی چندبعدی ضروری است تا این اثر به میراثی مشترک برای همه ملل تبدیل شود.
خبرگزاری حوزه| کتاب عظیم تفسیر قرآن کریم با نام «تفسیر تسنیم» که حاصل بیش از چهار دهه تلاش علمی و سلوک عملی علامه عبدالله جوادی آملی است، در زمانهای پا به عرصه وجود نهاد که نیاز به فهمی عمیق، نظاممند و پاسخگو از دین، در مواجهه با پرسشهای پیچیده جهان معاصر، بیش از هر زمان دیگری احساس میشد.
این اثر سترگ، که جامعترین تفسیر قرآن در تاریخ اسلام محسوب میگردد و در 80 جلد بصورت کامل منتشر شده، فراتر از یک شرح آیات، یک نظام فکری منسجم است که با تلفیق بینظیر روشهای تفسیری قرآن به قرآن، قرآن به سنت و قرآن به عقل، در نهایت روش اجتهادی و نیز بهرهگیری از عمیقترین لایههای حکمت متعالیه، عرفان نظری، فقه و کلام، و برخورداری کم نظیر از مفسران حقیقی و واقعی قرآن یعنی راسخان در علم که همان مکتب اهل بیت (ص) و اسلام ناب محمدی (ص) است به واکاوی ژرفای از معانی کلام وحی دست یازیده است.
انتخاب نام «تسنیم» از چشمهای ویژه در بهشت، نمادی از زلالی و تعالی معارفی است که این تفسیر ارائه میدهد؛ جایگاهی که با انتخاب آن به عنوان «تحقیق برتر» توسط سازمان آیسسکو در سال ۱۳۸۵، اعتباری بینالمللی نیز یافته است.
روششناسی دقیق و ساختار مرحلهای این تفسیر، از ویژگیهای بارز آن است. علامه جوادی آملی در تحلیل هر آیه، ابتدا با «گزیده تفسیر» فهمی عمومی ارائه میدهد، سپس در «تفسیر آیه» به بررسی ادبی و تخصصی میپردازد، آنگاه در بخش «لطایف و اشارات»، با تکیه بر عرفان و فلسفه، غور در معانی باطنی را پی میگیرد و نهایتاً در «بحث روایی»، روایات را بهصورت اجتهادی جمعبندی میکند. این چارچوب منظم، فهم قرآن را از سطحی ساده تا عمیقترین مراتب معرفتی امکانپذیر میسازد.
مبانی محتوایی تسنیم نیز نوآورانه است؛ از جمله اعتقاد به «زبان فطرت» قرآن که پلی برای درک جهانی از آن میسازد، و نیز توجه به «فضای نزول» آیات که فراتر از شأن نزول صرف، بسترهای تاریخی و اجتماعی گستردهتری را برای استنباط معنا مد نظر قرار میدهد.
شخصیت معنوی و سالها سلوک عرفانی مفسر، که به گفته مفسران قرآن شرط لازم برای فهم حقیقی قرآن است، به این تفسیر حیاتی معنوی و عمقی بینظیر بخشیده است. اگرچه تسنیم در ادامه راه تفسیر گرانسنگ المیزان علامه طباطبایی حرکت میکند، اما با تعامل مستقیمتر با مسائل فکری و اجتماعی معاصر و بسط بیشتر مبانی علمی و حدیثی و فلسفی و عرفانی و کلامی و منطقی و تاریخی، گامی فراتر نهاده است.
امروزه پرسش اساسی این است که چگونه این گنجینه معرفتی که ریشه در مکتب اهل بیت عصمت و طهارت و سنت حکمی و عرفانی اسلام شیعی دارد، میتواند به میراثی مشترک برای همه ملل و فرهنگها تبدیل شود؟ و پاسخهای خردپسند خود به پرسشهای بنیادین بشر را در سطح جهانی عرضه کند.
جهانیسازی تفسیر تسنیم نیازمند اجرای راهبردی چندبعدی، بلندمدت و هوشمندانه است که در شش محور اصلی قابل ترسیم است.
اولین و ضروریترین گام، ترجمه تخصصی و دقیق این اثر به زبانهای اصلی دنیا همچون انگلیسی، عربی، اسپانیایی و چینی است. این ترجمه باید تحت اشراف نهادهای علمی وابسته به مولف انجام شود تا از اصالت معنا و دقت مفاهیم فلسفی و عرفانی پیچیده آن محافظت گردد.
گام دوم، فرآوری محتوا و تولید دانشنامهها و گزیدههای موضوعی است. استخراج و نظاممندسازی مفاهیم کلیدی مانند عدالت، حکمت، کرامت انسانی و محیط زیست و حقوق بشر از لابه لای این تفسیر گسترده، دسترسی پژوهندگان و علاقهمندان غیرمتخصص را به اندیشههای محوری آن آسانتر میسازد.
محور سوم، اقتباس و سادهسازی برای مخاطب عمومی جهانی با استفاده از رسانههای مدرن است. تولید مستندهای تصویری درباره زندگی مفسر و فرآیند تدوین تفسیر، ساخت پویانماییها و اینفوگرافیکها برای تبیین مفاهیم انتزاعی، و تألیف متون سادهشده برای نسل جوان، میتواند دامنه مخاطبان را به شدت گسترش دهد.
گام چهارم، ورود هدفمند به فضای آکادمیک جهانی است. معرفی تفسیر تسنیم به عنوان یک متن معتبر در مطالعات دینی، فلسفی و علوم انسانی واجتماعی در دانشگاههای معتبر جهان، تشویق به نگارش پایاننامهها و مقالات تطبیقی درباره آن، و حضور در کنفرانسهای بینالمللی، اعتبار علمی آن را در محافل پژوهشی جهان تثبیت خواهد کرد.
محور پنجم، دیجیتالسازی و بهرهگیری از فضای مجازی است. ایجاد پایگاه اینترنتی جامع با قابلیت جستجوی پیشرفته در متن، ارائه بخشهایی به صورت رایگان، و طراحی اپلیکیشنهای تعاملی و مشابه ویکی پدیا، دسترسی فیزیکی به این حجم عظیم کتاب را به کلی دگرگون میکند.
محور ششم مبتنی بر گفتوگوی بین ﻤﺬهبی و بین ﻔﺮهنگی است. تأکید بر مفاهیم جهانشمول قرآن در تفسیر تسنیم، مانند صلح، عدالت، اخلاق و خردورزی، میتواند زمینۀ مشترکی برای گفتوگو با پیروان ادیان و مکاتب مختلف فکری بشری فراهم آورد.
در نتیجه، تفسیر تسنیم با برخورداری از استحکام روششناختی، عمق فلسفی، نوآوری در پرداختن به مسائل معاصر و انعطاف ناشی از تفسیر اجتهادی و متکی به اندیشه های الهی، نه تنها یک شاهکار مکتوب برای جهان اسلام، بلکه یک نظام فکری کامل برای ارائه به بشریت جستوجوگر حقیقت است.
جهانیسازی آن اگرچه کاری عظیم و پرچالش است، اما با تدبیر و مشارکت نهادهای علمی و فرهنگی و با تمرکز بر ترجمه، اقتباس خلاق، فعالیت آکادمیک و دیجیتالسازی، دور از دسترس نیست. موفقیت در این مسیر، الگویی درخواهد آورد از چگونگی تعامل سازنده و عمیق یک تمدن کهن با کلیت جهان پرتحول امروز، و گامی بلند در جهت اشتراک گذاری حکمتی خواهد بود که میتواند در حل معضلات پیچیده انسانی در عصر حاضر مشارکت کند.
حجتالاسلام والمسلمین رسول ملکیان اصفهانی